Có một kiểu người tôi gặp rất nhiều trong các lớp học: trước khi gõ một câu lệnh cho AI, họ ngồi nghĩ rất lâu, sửa đi sửa lại trong đầu, cố viết sao cho “chuẩn nhất, đủ nhất, không sai một chữ” rồi mới dám gửi. Kết quả là mất cả buổi chỉ để chuẩn bị một câu, chưa kịp làm việc đã mệt. Tôi hiểu tâm lý đó — ai cũng sợ làm sai, sợ “hỏi ngu”, sợ máy chê mình không biết dùng.
Nhưng cách làm việc hiệu quả với AI lại đi ngược hoàn toàn với bản năng cẩn thận đó. Nguyên tắc tôi hay nhắc trong các buổi hướng dẫn thực hành là: đừng bao giờ tưởng tượng trước câu lệnh phải thế này thế kia cho đủ ý — câu lệnh đầu tiên nên là câu cơ bản nhất, đơn giản nhất bạn nghĩ ra được. Sai ở đâu, bổ sung ở đó. Việc còn lại tự nhiên sẽ ra.
Vì sao “cầu toàn ngay từ đầu” lại phản tác dụng
Khi bạn cố viết một lệnh dài, đầy đủ mọi chi tiết ngay từ câu đầu, có hai chuyện thường xảy ra. Một là bạn tưởng tượng ra những yêu cầu mà thật ra AI không cần, làm câu lệnh rối lên không cần thiết. Hai là — và điều này quan trọng hơn — bạn không thể lường trước được AI sẽ hiểu sai ở đâu cho tới khi thấy kết quả thật. Ngồi tưởng tượng trước mọi tình huống có thể xảy ra chỉ tốn thời gian mà vẫn không chắc đủ.
Cách làm nhẹ nhàng hơn nhiều: cứ giao việc bằng câu đơn giản nhất, xem AI làm ra cái gì. Nhìn vào bản nháp đó, bạn sẽ biết ngay chỗ nào cần sửa — không phải đoán mò trong đầu nữa, mà là nhìn vào thứ đã có thật trước mắt rồi chỉnh. Việc sửa một chi tiết cụ thể luôn dễ hơn việc viết lại từ đầu một đoạn văn dài.
Một ví dụ cụ thể cho dễ hình dung
Giả sử bạn cần viết một bài giới thiệu sản phẩm cho cửa hàng. Cách cầu toàn sẽ là ngồi soạn một câu lệnh rất dài: nói rõ đối tượng khách, giọng văn, độ dài, có cần kêu gọi mua không, có nhắc giá không, viết theo phong cách nào… Rất mất công, và chưa chắc đúng ý ngay lần đầu.
Cách đơn giản hơn: bắt đầu bằng một câu ngắn.
Viết giúp tôi một đoạn giới thiệu sản phẩm này, khoảng 100 chữ.
AI sẽ ra một bản. Đọc xong, bạn thấy thiếu phần giá thì bổ sung tiếp:
Thêm giá vào cuối đoạn, viết là 150.000 đồng.
Chỉ hai câu ngắn, mỗi câu sửa đúng một điểm, bạn đã có một bài hoàn chỉnh — nhanh hơn và ít mệt đầu hơn việc ngồi soạn một câu lệnh “hoàn hảo” từ đầu.
Sửa dần không có nghĩa là làm cẩu thả
Có người sẽ nghĩ: vậy là làm việc tùy tiện, không có kế hoạch gì cả? Không phải vậy. Sửa dần là một cách làm có chủ đích — bạn luôn kiểm soát từng bước, mỗi lần chỉ thêm một thay đổi rõ ràng, nên bạn hiểu chính xác vì sao kết quả thay đổi. Khác hẳn với việc viết một lệnh dài rồi không hiểu vì sao kết quả lại ra như vậy.
Đây cũng là lý do những buổi học thực hành hay nhắc một câu rất ngắn gọn để nhớ: “Bạn nói. AI làm. Bạn duyệt.” Mỗi vòng bạn nói một câu, AI làm, bạn xem và quyết định tiếp. Không có vòng nào bạn “nói một lần rồi để đó không nhìn lại”. Việc sửa dần chính là cách thực hiện nguyên tắc này trong thực tế, từng bước nhỏ một.
Khi nào thì nên dừng sửa dần, chuyển qua viết kỹ hơn
Sửa dần hợp với những việc một lần, không lặp lại nhiều — một bài viết, một email, một đoạn tóm tắt. Nhưng nếu bạn thấy mình phải lặp đi lặp lại cùng một kiểu việc mỗi ngày (ví dụ ngày nào cũng soạn báo cáo theo cùng khuôn), thì sau khi đã sửa dần tới khi vừa ý, hãy ghi lại cách làm đó thành một “khuôn mẫu” để lần sau không phải sửa lại từ đầu. Đó là chuyện của những bài sau trong chuỗi này; còn với việc mới, lạ, chưa quen — cứ bắt đầu đơn giản trước đã.
Nói trước cho rõ
Sửa dần giúp bạn đỡ phải chuẩn bị kỹ càng, nhưng không có nghĩa bạn bỏ qua việc đọc lại kết quả. AI sẽ làm rất nhanh, nhưng tốc độ nhanh không đồng nghĩa với đúng hoàn toàn — nhất là với việc chưa từng làm trước đó, bản đầu thường chỉ đạt khoảng 70-80% so với ý bạn cần, phần còn lại vẫn phải tự sửa thêm. Đây là mức tôi quan sát được khi làm những việc mới, lạ; thời gian và tỷ lệ với việc của bạn có thể khác, tùy độ phức tạp. Dù sửa dần bao nhiêu vòng, người đọc lại lần cuối và quyết định dùng hay không luôn phải là bạn — không giao hẳn việc duyệt cho AI, kể cả với những việc tưởng chừng đơn giản như sắp xếp số liệu hay trả lời khách.
Một điều nữa: sửa dần phát huy tốt nhất khi bạn biết chính xác điều mình muốn sửa là gì — câu lệnh ngắn, rõ, mỗi lần một ý, như đã nói ở bài giao việc cho AI như giao cho nhân viên mới. Nếu bạn vẫn còn mơ hồ không biết AI làm tốt việc gì, chưa làm tốt việc gì, thì nên đọc bài về những việc không nên giao hẳn cho AI trước khi bắt đầu.
Muốn tập làm thử với người hướng dẫn
Nếu bạn muốn có người chỉ tận tay trên chính công việc của mình, tôi mở lớp Zoom 2 ngày dành cho người từ 40 tuổi: mỗi ngày làm xong một việc thật, có người hướng dẫn từng bước, kẹt chỗ nào hỏi chỗ đó. Vé từ 97.000đ, ghi rõ trên trang đăng ký — học hay không là bạn quyết. Giữ chỗ bằng cách nhắn tin cho fanpage Phúc BANI — đội BANI gửi lịch học và hướng dẫn ngay.
Bài liên quan: AI cho người ngoài 40: bắt đầu từ đâu · Giao việc cho AI như giao cho nhân viên mới · AI nói gì cũng “hay”: bắt nó so sánh rồi mới chọn
One Comment