Có một câu tôi lặp lại rất nhiều lần với học viên của mình, ngắn gọn thôi, nhưng tôi coi đây là nguyên tắc quan trọng nhất trong cả chuyên mục này: Bạn nói. AI làm. Bạn duyệt.
Trước đây, khi làm việc một mình, quy trình là “bạn nói, bạn làm, bạn duyệt” — bạn tự nghĩ, tự làm, tự kiểm lại. Giờ có AI, phần giữa đổi thành AI làm thay bạn. Nhưng hai đầu — nói cái gì và duyệt ra sao — vẫn luôn là bạn, không đổi. Nhiều người dùng AI mà quên mất điều này, để AI làm rồi tin luôn không đọc lại, và đó là lúc rủi ro xảy ra.
Bước 1: Bạn nói — nói rõ, nói đủ, không cần kỹ thuật
“Nói” ở đây nghĩa là giao việc bằng lời bình thường, không cần biết câu lệnh lập trình, không cần thuật ngữ. Chỉ cần nói rõ bạn muốn kết quả gì, dùng để làm gì, dài ngắn thế nào.
Vòng đầu tiên nên giữ câu ngắn, đơn giản nhất có thể — đừng cố tưởng tượng trước mọi chi tiết, cứ nói việc cơ bản, rồi xem kết quả, sai đâu sửa đó ở vòng sau. Tôi viết kỹ cách giao việc này, có nhiều ví dụ câu lệnh thật, trong bài Giao việc cho AI như giao cho nhân viên mới: câu ngắn dưới 100 chữ và Đừng viết lệnh dài: vòng đầu thật đơn giản, sai đâu sửa đó.
Ví dụ một câu “nói” đơn giản, bạn có thể gõ ngay:
“Soạn giúp tôi một thông báo nghỉ lễ cho khách hàng, giọng lịch sự, dưới 60 chữ.”
Bước 2: AI làm — để nó tự lo phần việc lặp lại, nhiều bước
Sau khi bạn nói rõ, AI tự lo phần còn lại: viết nháp, sắp xếp, tính toán, tìm kiếm. Đây là phần việc AI làm nhanh hơn người, vì nó không mệt khi phải lặp lại nhiều lần, không cần nghỉ giữa giờ.
Nhưng “AI làm” không có nghĩa nó làm đúng hoàn toàn. Với việc đã quen, đã có mẫu sẵn, nó làm khá sát; với việc mới, lạ, nó thường chỉ đạt khoảng 70–80% so với cái bạn cần, bạn vẫn phải tự sửa phần còn lại. Đây là mức tôi tự đo trên công việc của mình qua nhiều năm làm nghề — thời gian và kết quả của bạn sẽ khác, tuỳ việc bạn giao.
Bước 3: Bạn duyệt — bước dễ bị bỏ quên nhất, và quan trọng nhất
Đây là bước tôi muốn nhấn mạnh nhất trong cả bài này. Rất nhiều người, vì thấy AI làm nhanh và có vẻ “hay”, nên tin luôn, gửi thẳng cho khách, đăng thẳng lên mạng, mà không đọc lại kỹ. Đó là lúc sai sót lọt ra ngoài — một số liệu sai, một câu chữ không hợp hoàn cảnh, một thông tin chưa đúng.
“Bạn duyệt” nghĩa là bạn đọc lại từng câu, kiểm lại số liệu, sửa chỗ chưa đúng giọng, rồi mới dùng. Tôi hay nói với học viên: bản AI viết ra là bản nháp, không phải bản dùng được ngay. Giống như bạn thuê một người mới vào làm — họ làm nhanh, nhưng việc của bạn là người quản lý, vẫn phải kiểm lại trước khi việc đó ra khỏi tay mình.
Một cách tôi hay dùng để bắt lỗi dễ hơn: đừng chỉ xin một bản. Xin AI đưa ra nhiều phương án, rồi tự mình chọn lựa, so sánh — cách này giúp bạn đỡ bị cuốn theo bản đầu tiên chỉ vì nó “nghe hay”. Tôi viết kỹ cách làm này trong bài AI nói gì cũng “hay”: bắt nó đưa 10 phương án rồi chọn 2.
Vì sao có những việc phải giữ chặt ở bước 1 và 3, không cho AI chạm vào bước 2
Có một số việc, dù AI có khả năng tự làm, bạn vẫn không nên giao hẳn — chọn đề tài, đăng công khai, mọi việc liên quan đến tiền và đăng nhập tài khoản. Những việc này cần người quyết, không phải vì AI làm dở, mà vì đó là những quyết định chỉ con người mới chịu trách nhiệm được. Tôi liệt kê đầy đủ trong bài Những việc không nên giao hẳn cho AI — nên đọc kỹ bài này trước khi bạn giao bất cứ việc quan trọng nào.
Một ví dụ cả ba bước, cho dễ nhớ
Giả sử bạn cần viết một bài thông báo cho khách hàng về đợt khuyến mãi mới.
Bước 1 — bạn nói: “Viết giúp tôi một bài thông báo khuyến mãi tháng này, giọng vui vẻ, kèm 3 gạch đầu dòng về ưu đãi, dưới 150 chữ.”
Bước 2 — AI làm: nó viết ra một bản nháp, có cấu trúc rõ, giọng đúng như bạn yêu cầu.
Bước 3 — bạn duyệt: bạn đọc lại, kiểm số liệu ưu đãi có đúng không, sửa câu nào nghe chưa giống giọng mình, rồi mới đăng. Việc đăng công khai này — bước cuối cùng — luôn là tay bạn bấm, không phải AI.
Nói trước cho rõ
Nguyên tắc này không làm cho AI “an toàn tuyệt đối” — không có công cụ nào an toàn tuyệt đối nếu người dùng không kiểm lại. Nó chỉ giúp bạn giữ được quyền quyết định ở hai đầu, phần dễ sai nhất được con người chặn lại trước khi ra ngoài. AI không giúp bạn kiếm tiền, không thay bạn chịu trách nhiệm — nó chỉ giúp phần việc lặp lại ở giữa nhanh hơn.
Bước tiếp theo
Nếu bạn muốn có người chỉ tận tay trên chính công việc của mình, tôi mở lớp Zoom 2 ngày dành cho người từ 40 tuổi: mỗi ngày làm xong một việc thật, có người hướng dẫn từng bước, kẹt chỗ nào hỏi chỗ đó. Vé từ 97.000đ, ghi rõ trên trang đăng ký — học hay không là bạn quyết. Giữ chỗ bằng cách nhắn tin cho fanpage Phúc BANI — đội BANI gửi lịch học và hướng dẫn ngay.
Xem toàn cảnh chuyên mục ở bài trụ: AI cho người ngoài 40: bắt đầu từ đâu để dùng được ngay trong công việc.
2 Comments