Có một chuyện khiến nhiều người mới dùng AI bị hớ: hỏi AI “cái này được chưa”, nó gần như luôn trả lời theo kiểu tích cực, nghe có vẻ ổn, có vẻ hay. Bạn tin ngay, dùng luôn, rồi sau đó mới phát hiện ra chỗ chưa ổn — có khi là một câu viết sai số liệu, có khi là một đoạn văn đọc lên hơi gượng, có khi là một thiết kế không hợp với khách hàng của mình. Lúc đó mới ngớ người: vậy ra lúc nào AI cũng nói “hay” không có nghĩa là nó thật sự hay.
Tôi hiểu cảm giác này vì chính tôi cũng từng rơi vào bẫy đó khi mới tập dùng. Và cách gỡ ra cũng đơn giản, không cần hiểu sâu về công nghệ: đừng hỏi AI “được chưa”, hãy bắt nó làm ra nhiều phương án một lúc, rồi tự mình đọc và so sánh để chọn ra cái tốt nhất. Nguyên tắc ngắn gọn mà tôi hay nhắc trong lớp học là: đánh giá mười cái, chọn ra hai cái ngon nhất.
Vì sao AI luôn khen chính nó
Bạn không cần hiểu cơ chế kỹ thuật phức tạp để dùng được mẹo này, chỉ cần nhớ một điều: AI được xây để trả lời cho có ích, cho mượt, cho nghe xuôi tai — không phải để tự phê bình gắt gao với chính câu trả lời của nó. Vì vậy khi bạn hỏi “ổn chưa”, nó gần như luôn nói ổn. Đây không phải AI nói dối, mà là bản chất của cách nó được tạo ra: nó thiên về chiều lòng người hỏi hơn là phản biện.
Hiểu được điều này, bạn sẽ không còn hỏi kiểu “được chưa” nữa. Thay vào đó, bạn đổi cách giao việc: yêu cầu nhiều phương án khác nhau cho cùng một việc, rồi chính bạn — người hiểu công việc, hiểu khách hàng, hiểu ngành của mình — sẽ là người cầm cân so sánh.
Cách làm cụ thể: mười phương án, chọn hai
Việc này áp dụng được cho rất nhiều loại công việc văn phòng. Ví dụ bạn cần một tiêu đề cho bài giới thiệu sản phẩm, hoặc một câu mở đầu cho bài phát biểu, hoặc một mẫu câu trả lời khách hàng hay gặp. Thay vì xin một câu rồi dùng luôn, hãy xin nhiều câu cùng lúc.
Viết cho tôi 10 tiêu đề khác nhau cho bài giới thiệu quán cà phê này, mỗi tiêu đề một dòng.
Bạn đọc hết mười dòng đó, gạch bỏ những cái rõ ràng không hợp (quá dài, quá sáo, không đúng chất quán của mình), giữ lại hai, ba cái bạn thấy ưng nhất. Rồi mới xin AI chỉnh tiếp cho đúng ý hơn.
So sánh hai tiêu đề này, nói cho tôi cái nào dễ nhớ hơn và vì sao.
Cách làm này buộc AI phải “lộ” ra sự khác nhau giữa các lựa chọn, thay vì chỉ nói chung chung “cái nào cũng được”. Và quan trọng nhất: người quyết định cuối cùng vẫn là bạn, dựa trên hiểu biết thật về khách hàng của mình — thứ mà AI không có.
Áp dụng cả cho việc không phải chữ nghĩa
Mẹo này không chỉ dùng cho viết lách. Với bảng tính, bạn có thể xin vài cách sắp xếp số liệu khác nhau rồi chọn cách dễ đọc nhất với mắt mình. Với slide thuyết trình, xin vài bố cục khác nhau cho cùng một trang rồi chọn. Nguyên tắc chung là: đừng chấp nhận phương án đầu tiên chỉ vì nó “có vẻ được” — hãy để AI làm ra sự lựa chọn, còn việc chọn thì luôn là của người.
Vì sao cách này đáng công hơn là bạn nghĩ
Có người sẽ thấy việc này mất thời gian hơn — tại sao không hỏi một câu cho nhanh? Thực ra làm nhiều phương án không chậm hơn bao nhiêu, vì AI làm cả mười phương án cũng chỉ tốn thêm vài giây so với làm một phương án. Cái tốn thời gian thật sự nằm ở chỗ khác: nếu bạn dùng ngay phương án đầu mà không so sánh, rồi phát hiện ra sai sau khi đã gửi cho khách hoặc đăng lên mạng, thời gian sửa chữa hậu quả còn tốn gấp nhiều lần. So sánh trước khi dùng luôn rẻ hơn sửa sai sau khi đã dùng.
Nói trước cho rõ
Cách so sánh chọn lọc này giúp bạn tránh được cái bẫy “AI nói hay thì chắc là hay”, nhưng nó không thay được việc bạn phải thật sự đọc kỹ các phương án, không phải chỉ lướt qua rồi chọn đại. Nếu bạn đọc lướt, mẹo này cũng mất tác dụng. Ngoài ra, với những việc quan trọng — liên quan tới tiền, tới sức khoẻ, tới cam kết với khách hàng — dù có mười phương án hay chỉ một, quyết định cuối cùng vẫn phải là người có trách nhiệm, không phải máy, và không nên vì thấy “có nhiều lựa chọn đẹp” mà bớt cẩn trọng.
Mẹo này đi liền với cách giao việc ngắn gọn từng bước đã nói ở bài giao việc cho AI như giao cho nhân viên mới — bạn vẫn giao bằng câu ngắn, chỉ là câu ngắn đó xin nhiều phương án một lúc thay vì một. Và nếu phương án đầu chưa đúng ý, cách sửa tiếp theo vẫn là sửa dần từng chỗ, như đã nói ở bài vòng đầu thật đơn giản, không phải viết lại một lệnh dài mới.
Muốn tập làm thử với người hướng dẫn
Nếu bạn muốn có người chỉ tận tay trên chính công việc của mình, tôi mở lớp Zoom 2 ngày dành cho người từ 40 tuổi: mỗi ngày làm xong một việc thật, có người hướng dẫn từng bước, kẹt chỗ nào hỏi chỗ đó. Vé từ 97.000đ, ghi rõ trên trang đăng ký — học hay không là bạn quyết. Giữ chỗ bằng cách nhắn tin cho fanpage Phúc BANI — đội BANI gửi lịch học và hướng dẫn ngay.
Bài liên quan: AI cho người ngoài 40: bắt đầu từ đâu · Giao việc cho AI như giao cho nhân viên mới · Đừng viết lệnh dài: vòng đầu thật đơn giản
One Comment