Tôi có nhiều học viên là giáo viên. Có cô kể với tôi, tiết ôn bài cuối tuần nào cũng giống nhau: cô đọc câu hỏi, vài em giơ tay, phần lớn cả lớp ngồi im. Cô biết là phải đổi cách, nhưng ngồi mày mò làm một trò chơi trên máy tính thì không có thời gian, mà thuê người làm thì tốn tiền cho một tiết học.
Tôi không dạy về giáo dục. Nhưng tôi dạy về cách giao việc cho AI (trí tuệ nhân tạo — phần mềm biết hiểu lời nói và làm việc thay một phần cho mình), và việc làm một trò chơi ôn bài lại đúng kiểu việc AI làm nhanh, làm rẻ, làm được ngay trong buổi tối hôm trước khi lên lớp.
Trò chơi mẫu: Rung chuông vàng ngay trên máy chiếu
Để hình dung cụ thể, tôi làm thử một trò “Rung chuông vàng” cho môn Toán lớp 5: mười lăm câu hỏi trắc nghiệm, mỗi câu có đồng hồ đếm ngược kèm tiếng tích tắc cho cả lớp hồi hộp, hết giờ hoặc bấm nút là có tiếng chuông và đáp án hiện lên, bên dưới có bảng điểm chấm theo tổ. Mở file này lên, chiếu ra màn hình lớp, bấm nút là chơi được — không cần cài thêm gì, không cần mạng.
Cái hay không nằm ở hiệu ứng. Cái hay là: thầy cô không phải biết lập trình một chữ nào. Việc của thầy cô chỉ là nói với AI mình muốn gì, còn việc dựng ra cái trò chơi chạy được, AI làm.
Cách làm — ba việc, không việc nào cần biết kỹ thuật
Một, nói với AI bạn muốn trò chơi kiểu gì. Môn gì, lớp mấy, chơi theo tổ hay cá nhân, bao nhiêu câu. Nói một câu ngắn, giống như đang giao việc cho một người trợ giảng mới vào:
Làm game ôn bài kiểu Rung chuông vàng, môn Toán lớp 5, 15 câu, có đồng hồ đếm giờ.
Hai, đưa câu hỏi vào. Nếu thầy cô đã có sẵn bộ câu hỏi ôn tập (hầu như ai cũng có, từ giáo án hay đề cũ) thì chỉ cần chép dán nguyên văn, AI sẽ tự xếp vào đúng khuôn. Nếu chưa có, nhờ luôn AI soạn theo đúng nội dung bài học, với một câu lệnh ngắn khác:
Soạn 15 câu hỏi ôn Toán lớp 5 về số thập phân, theo mẫu: câu hỏi | A | B | C | D | đáp án đúng.
Định dạng “câu hỏi, rồi bốn đáp án, rồi chữ cái đúng, cách nhau bằng dấu gạch đứng” — chỉ là một cách viết đơn giản để AI đọc đúng chỗ nào là câu hỏi, chỗ nào là đáp án. Thầy cô không cần nhớ định dạng này, chỉ cần dán nguyên câu lệnh trên vào AI và nó tự ra đúng dạng.
Ba, thầy cô đọc lại trước khi cho học sinh chơi. Đây là bước không được bỏ qua.
Nói trước cho rõ
AI soạn câu hỏi rất nhanh, nhưng nó có thể nhớ nhầm một con số, viết sai một phép tính, hoặc chọn đáp án đúng ở ô sai. Tôi đã thấy việc này ở nhiều việc khác AI làm, không chỉ riêng việc soạn đề. Vì vậy, trước khi chiếu lên lớp, thầy cô bắt buộc phải đọc lại từng câu, từng đáp án, tự tay giải lại nếu cần — đúng như nguyên tắc tôi hay nói với học viên: AI làm nháp, người dùng mới là người duyệt. Trò chơi này cũng không thay cho cách dạy hay cách ôn bài gốc của thầy cô — nó chỉ là một hình thức ôn tập đổi món, để cả lớp tập trung hơn trong một tiết.
Tôi cũng không hứa việc này giúp học sinh học giỏi hơn hay điểm cao hơn. Tôi chỉ nói đúng điều tôi thấy: dựng được công cụ ôn tập sinh động mà không cần biết lập trình, không cần tốn tiền thuê ngoài — chuyện mà trước đây với một giáo viên bình thường là bất khả.
Nếu thầy cô đang làm việc với số liệu học sinh thật khi dùng AI ở bất cứ việc gì, nhớ một điều: không đưa tên tuổi, lớp, hay bất kỳ thông tin riêng của học sinh nào vào AI. Chuyển sang gọi “học sinh A, học sinh B” hoặc dùng số thứ tự là đủ an toàn mà vẫn làm được việc.
Mất bao lâu để làm xong một bộ game như vậy
Theo kinh nghiệm cá nhân tôi, phần lớn việc văn phòng và sản xuất nội dung khi làm cùng AI rút ngắn được khoảng một nửa thời gian so với làm tay — đây là số tôi đo của riêng mình sau nhiều năm làm nghề, thời gian của bạn chắc chắn sẽ khác, tùy bạn quen tay với AI đến đâu. Với một trò chơi ôn bài như trên, từ lúc nói câu đầu tiên tới lúc có file chạy được, chỉ mất vài lượt chỉnh sửa qua lại, chứ không phải một buổi tối ngồi mò.
Việc này nằm trong nhóm “giao việc rồi duyệt lại” mà tôi hay nói với học viên là an toàn nhất khi mới làm quen với AI — xem thêm ở bài Bạn nói. AI làm. Bạn duyệt.. Khi đã quen tay với cách ra lệnh ngắn, bước tiếp theo cho nghề giáo viên là dùng AI để soạn bài tập và chấm nháp — phần này tôi viết riêng ở bài Giáo viên dùng AI soạn bài tập và chấm nháp, có nói rõ ranh giới: thầy cô luôn là người quyết điểm cuối cùng.
Nếu bạn ngoài 40, đang đi làm hoặc đang dạy học, và chưa biết bắt đầu dùng AI từ việc gì cho đúng — tôi có một bài gốc nói kỹ hơn, đọc trước ở AI cho người ngoài 40: bắt đầu từ đâu.
Nếu bạn muốn thử tận tay
Đọc đến đây là một chuyện, tự tay làm thử lại là chuyện khác. Ở lớp Zoom 2 ngày, tôi cầm tay chỉ việc cách nói chuyện với AI cho đúng, để bạn tự ra được một sản phẩm thật — như trò chơi ôn bài ở trên — ngay trong lớp. Không hứa gì to tát, chỉ là hai buổi làm thật, xem có hợp với mình không.
Nếu bạn muốn có người chỉ tận tay trên chính công việc của mình, tôi mở lớp Zoom 2 ngày dành cho người từ 40 tuổi: mỗi ngày làm xong một việc thật, có người hướng dẫn từng bước, kẹt chỗ nào hỏi chỗ đó. Vé từ 97.000đ, ghi rõ trên trang đăng ký — học hay không là bạn quyết. Giữ chỗ bằng cách nhắn tin cho fanpage Phúc BANI — đội BANI gửi lịch học và hướng dẫn ngay.