Có những ngách cứ làm là có người xem, dù video nói tiếng Anh và người xem ở Mỹ, Ấn Độ hay Philippines. Soi kỹ, gần như ngách YouTube ăn khách nào cũng chạm vào một bản năng mà ai sinh ra cũng có: muốn sống sót, tò mò, sợ hãi, thèm muốn, cần được thả lỏng, cần được thuộc về. Hiểu các bản năng này, bạn chọn ngách chắc tay hơn và biết cách làm nội dung chạm sâu hơn.
Đoạn video ngắn phía trên tôi nói nhanh ý chính. Bài này đi sâu hơn, kèm cách tôi dùng chúng khi dạy học viên đọc ngách.
Vì sao ngách YouTube ăn khách thường đứng gần một bản năng
Bản năng phản ứng trước cả lý trí. Một con sư tử lao vào con trăn, một cây cầu sắp sập, một nồi thức ăn bốc khói: người xem dừng lướt gần như vô thức. Cũng vì ai cũng có bản năng, nội dung chạm được nó dễ vượt biên giới văn hóa. Với kênh view ngoại (kênh làm cho khán giả nước ngoài), đây là lợi thế lớn: bạn không cần hiểu hết văn hóa Mỹ để người Mỹ thấy tò mò.
Có một con số tôi hay dùng khi dạy vẽ cây ngách. Trong lần tra số liệu ở buổi học, cụm “sư tử tấn công” có khoảng 150.000 lượt tìm mỗi tháng, trong khi cụm rộng hơn là “động vật hoang dã” chỉ khoảng 100.000. Ngách nhỏ hơn mà tìm kiếm lại lớn hơn, vì người ta có nhu cầu thật sự. Sự tò mò về một cuộc đối đầu sống còn kéo mạnh hơn một chủ đề chung chung.
Sáu nhóm nhu cầu bản năng tôi dùng để soi ngách
Khi tìm chủ đề, tôi chia nhu cầu người xem thành sáu nhóm lớn. Ngách nào cũng nên trả lời được nó đang đứng trong nhóm nào.
- Tò mò: tai nạn, sự thật gây sốc, bí ẩn chưa có lời giải.
- Sợ hãi: động vật tấn công, tội phạm, thảm họa.
- Ham muốn: giàu có, xe sang, những thứ người xem mơ có.
- Giải trí: meme, video fail (cảnh hỏng việc, vấp ngã hài hước), drama.
- Sinh tồn và sức khỏe: sống lâu, kỹ năng sinh tồn, giữ an toàn.
- Cảm xúc: tình yêu, gia đình, câu chuyện truyền cảm hứng.
Ngoài sáu nhóm trên còn nhu cầu được nghỉ ngơi, nuôi các ngách nhạc, cảnh đẹp, âm thanh thiên nhiên. Tôi có mổ lại một video safari thư giãn không lời dẫn của kênh Scenic Relaxation, khoảng 23,6 triệu lượt xem: không có cốt truyện gì phức tạp, nó bán đúng một cảm giác là được thả lỏng.
Đưa bản năng vào tiêu đề và ảnh thăm
Chọn đúng ngách mới là nửa đường. Nửa còn lại là để bản năng lộ ra ngay trên ảnh thăm (thumbnail) và tiêu đề, vì người xem quyết định bấm hay không ở đó.
Khi soi các kênh động vật đang thắng, tôi thấy tiêu đề mạnh thường ghép bốn thứ: mô tả khô khan chuyện gì đang xảy ra (sư tử với rắn), đánh vào bản năng sinh tồn, đẩy tình huống lên mức cực đoan, và mở một vòng lặp chưa trả lời kiểu “con nào sống sót”. Người xem phải bấm vào mới biết kết quả.
Ảnh thăm cũng vậy. Hai con vật phải đụng độ trong khung hình, để chúng đứng xa xa nhau thì không ai xem. Ảnh thăm hiền quá cũng khó có view, nó cần gợi một cảm xúc rõ: sợ, bất ngờ hoặc tò mò.
Có một ca tôi rất thích: một kênh làm phim thư giãn về vùng Pantanal ở Nam Mỹ, video dài 50 phút, nhưng ảnh thăm lại là cảnh chiến đấu. Nội dung bán sự thư giãn, ảnh thăm bán sự tò mò. Công thức chi tiết tôi viết ở bài công thức tiêu đề và thumbnail cho video view ngoại.
Ba bước dùng bản năng để chọn và làm sắc ngách
- Viết ra ngách bạn đang cân nhắc, rồi hỏi: nó chạm vào nhóm bản năng nào trong sáu nhóm? Không trả lời được nghĩa là ngách đó đang chung chung.
- Mở kênh lớn nhất trong ngách, xem 12 video nhiều view nhất. Đếm xem bao nhiêu video đứng trên cùng một bản năng. Đó là tín hiệu thị trường đã xác nhận.
- Nếu ngách của bạn chưa có góc chạm, tìm cách thêm vào: yếu tố bí ẩn cho tò mò, yếu tố nguy hiểm cho sinh tồn, yếu tố ấm áp cho nhu cầu thuộc về.
Rồi xẻ nhỏ. Tôi vẫn giữ nguyên tắc ngách càng nhỏ, cơ hội càng lớn. Thay vì “động vật hoang dã”, chọn một lát cắt như cuộc săn mồi ở một vùng đất cụ thể. Mỗi hệ sinh thái là một video, nguồn ý tưởng gần như không cạn. Cách đào sâu từng tầng có trong bài ngách trong ngách cho kênh view ngoại.
Sai lầm hay gặp khi chạm bản năng
- Chọn theo bản năng của mình chứ không phải của khán giả. Muốn làm gì cũng được, nhưng phải xem khán giả có thích, có nhu cầu hay không.
- Ôm cả một nhóm bản năng quá rộng, kiểu “video đáng sợ”, thay vì một lát cắt cụ thể.
- Tiêu đề hứa một cuộc đối đầu mà video không có. Người xem bấm vào, thấy bị lừa, thoát ra ngay.
- Dùng trẻ em làm mồi trên ảnh thăm, hoặc quay cảnh ngược đãi động vật. Tôi tránh tuyệt đối hai thứ này.
Chạm bản năng nhưng đừng thao túng
Chạm bản năng để thu hút là chính đáng. Lợi dụng nỗi sợ, bịa chuyện giật gân sai sự thật để câu view là thao túng. Nó có thể kéo được vài video, nhưng giả mạo và không trung thực đều nằm trong nhóm lỗi có thể khiến kênh bị tắt kiếm tiền. Người xem cũng không quay lại một kênh từng lừa họ.
Hãy dùng bản năng như cánh cửa đưa người xem tới nội dung thật sự có giá trị. Khi chọn ngách, tôi tìm giao điểm giữa thứ mình hiểu thật và một bản năng sâu của người xem. Ở đó vừa dễ có view, vừa làm được lâu.
Câu hỏi thường gặp
Ngách chạm bản năng có chắc chắn ra view?
Không. Nó tăng khả năng người xem dừng lại, nhưng view còn phụ thuộc từ khóa, chất lượng video, nhịp đăng và cả thời điểm. Không có ngách nào đảm bảo.
Làm kênh thư giãn thì bản năng nằm ở đâu?
Ở nhu cầu được nghỉ ngơi, được thả lỏng. Như ca Pantanal, ảnh thăm vẫn có thể mượn sự tò mò để kéo lượt bấm, miễn nội dung bên trong không phản bội người xem.
Có nên làm ngách sức khỏe đánh vào nỗi sợ bệnh tật?
Đây là mảng ảnh hưởng trực tiếp tới sức khỏe người xem, và dùng nỗi sợ bệnh để câu view là dễ gây hại nhất. Nếu không có chuyên môn và nguồn đáng tin, tôi khuyên đừng chọn.
Nếu bạn muốn thử soi ngách của mình theo sáu nhóm này cùng người hướng dẫn, trả lời vài câu với bot phỏng vấn thử thách trên ytb.vn. Đó là thực hành có hướng dẫn, không phải lời hứa ra tiền hay ra view.
