Sáng nay tôi đứng lớp Ngày 1 của khóa “3 Ngày Thực Chiến”. Cái nắng giữa tháng 7 hắt qua cửa sổ, gắt và đứng bóng. Có bạn học viên hỏi tôi một câu rất thật thà: “Anh Phúc ơi, giờ này nóng nực, cuối năm mới là mùa làm ăn, sao anh không để tháng 10 hẵng mở lớp cho mát?”
Tôi cười. Vì đúng chín năm trước, tôi cũng nghĩ y hệt vậy. Và chính cái suy nghĩ đó khiến tôi loay hoay mất mấy năm trời.
Vì sao đa số người ta chọn sai thời điểm
Đa số chúng ta bắt đầu một việc mới theo cảm hứng, chứ không theo nhịp. Thấy cuối năm ai cũng khoe thu nhập, ai cũng nói “mùa làm ăn”, thế là tháng 11, tháng 12 mới cuống cuồng lập kênh, đăng bài, mong hái quả ngay.
Nhưng YouTube không vận hành như cái công tắc. Bạn không bật lên là có tiền. Một kênh mới sinh ra giống một đứa trẻ — nó cần thời gian để lớn, để YouTube quan sát, để hệ thống đề xuất “học” xem bạn là ai, nội dung của bạn phục vụ đối tượng nào. Người ta gọi giai đoạn này là thời gian “ngâm” kênh.
Bắt đầu vào cuối năm nghĩa là bạn gieo hạt ngay giữa mùa gặt. Trong khi người khác đang thu hoạch, bạn mới vừa vùi hạt xuống đất. Đến lúc cây bạn ra quả thì mùa đã qua rồi.
YouTube là một trò chơi mùa vụ
Đây là điều ít ai nói thẳng với người mới, nên tôi nói với bạn.
Tiền quảng cáo trên YouTube — cái mà dân trong nghề gọi là CPM (chi phí nhà quảng cáo trả cho mỗi 1.000 lượt hiển thị) — không cố định quanh năm. Nó lên xuống theo mùa mua sắm của khán giả.
Ở các thị trường phương Tây như Mỹ, Anh, Đức — nơi kênh “view ngoại” (nhắm khán giả nước ngoài, không dùng tiếng Việt) của chúng ta hướng tới — cuối năm là cao điểm. Khoảng tháng 9 đến tháng 12, các nhãn hàng đổ tiền ra chạy quảng cáo cho mùa lễ hội, mùa mua sắm Giáng sinh, mùa sale cuối năm. Ngân sách quảng cáo dồi dào, nên cùng một lượt xem, kênh của bạn được trả nhiều hơn hẳn.
Rồi qua Tết dương lịch, mọi thứ hạ nhiệt. Khoảng tháng 1 đến tháng 3, các nhãn hàng siết chi tiêu sau khi đã tiêu mạnh dịp lễ. CPM tụt xuống. Vẫn là kênh đó, vẫn lượt xem đó, nhưng tiền về ít hơn.
Hiểu được nhịp này rồi, bạn sẽ nhìn cả năm bằng con mắt khác. Không phải lúc nào cũng như lúc nào.
Vì sao giữa năm là lúc để gieo hạt
Đây là mấu chốt. Nếu mùa gặt tốt nhất rơi vào cuối năm, mà cây cần vài tháng để lớn, thì bạn phải trồng từ… giữa năm.
Gieo hạt bây giờ, kênh có mấy tháng để “ngâm”: bạn lên bài đều đặn, YouTube dần hiểu bạn, thuật toán bắt đầu tin và đem nội dung của bạn đi đề xuất rộng hơn. Đến khi mùa CPM cao ập tới, kênh bạn đã đủ chín, đủ khỏe để đón sóng — thay vì còn đang chập chững.
Trồng cây đúng mùa là vậy. Người nông dân giỏi không đợi tới ngày hội mùa mới ra đồng. Họ xuống giống từ trước đó rất lâu, lặng lẽ, kiên nhẫn.
Bây giờ đang là giữa tháng 7. Đúng cái khoảng thời gian ấy. Đó là lý do rất thật vì sao tôi mở lớp ngay lúc này, chứ không phải một chiêu tạo khan hiếm. Tôi mở lớp bây giờ vì bây giờ là lúc nên bắt đầu.
Từ người tiêu thụ thành người sản xuất
Có một sự dịch chuyển trong đầu mà tôi mong bạn làm được, quan trọng hơn mọi mẹo thuật toán.
Mỗi tối bạn cầm điện thoại lên, mở YouTube, lướt hết clip này tới clip khác. Một tiếng trôi qua. Hai tiếng trôi qua. Bạn là người tiêu thụ — bạn trả thời gian của mình để nuôi kênh của người khác.
Xây kênh là bước sang phía bên kia. Bạn thôi tiêu thụ, bắt đầu sản xuất. Bạn xây một thứ mà tôi hay gọi là “tài sản số” — một video đã đăng nằm đó, và khi bạn đang ngủ, có người ở múi giờ bên kia địa cầu vẫn bấm vào xem, view vẫn nhảy, kênh vẫn lớn dần. Cùng một 24 giờ, người tiêu thụ đốt nó đi, người sản xuất biến nó thành thứ để lại.
Tôi không hứa với bạn con số nào cả. Không ai trung thực mà dám hứa. Tôi chỉ nói về bản chất: tài sản thì tích lũy, còn thời gian lướt xem thì bốc hơi. Bạn muốn đứng ở phía nào?
Vài lời cho người còn chần chừ
Tôi nợ bạn một sự thật. Năm năm đầu làm YouTube, tôi thất bại. Làm sai cách, và sai cả thời điểm. Có giai đoạn tôi ôm một khoản nợ tưởng chừng không gánh nổi. Mãi tới khi tôi chịu ngồi xuống, hiểu ra kênh cần “ngâm”, hiểu ra cái nhịp mùa vụ của CPM, và bắt tay làm đúng lúc thay vì làm theo cảm hứng — mọi thứ mới bắt đầu khác đi.
Tôi kể không phải để than. Tôi kể vì tôi tiếc mấy năm đó, và tôi không muốn bạn tiếc như tôi. Cái nhịp mùa vụ này, giá mà có ai nói với tôi sớm hơn.
Đất đang chờ. Mùa đang tới. Nếu bạn thật sự muốn gieo hạt năm nay, tôi có mở thử thách “28 Ngày Xây Kênh” trên nền tảng ymm.vn — không phải để bán cho bạn một giấc mơ, mà để có người anh đi cùng bạn 28 ngày đầu, cái giai đoạn cô đơn và dễ bỏ cuộc nhất. Ai muốn thì cứ ghé, coi như đi cùng nhau một đoạn.
Còn nếu hôm nay bạn chỉ làm được một việc thôi, thì hãy làm việc này: tối nay, thay vì lướt một tiếng, hãy ngồi xuống và viết ra cái ý tưởng kênh đầu tiên của bạn. Chỉ một dòng cũng được. Đó là hạt giống đầu tiên.
Giữa năm rồi. Đừng để tới cuối năm mới ước gì mình đã bắt đầu từ hôm nay.
— Phúc
