Buổi dạy hôm ấy, tôi đang hướng dẫn học viên dựng một thứ mà tôi hay gọi là “bộ não thứ 2” bằng AI (trí tuệ nhân tạo). Vừa thao tác vừa giải thích, đến một đoạn tôi khựng lại, rồi buột miệng: “Đúng là cái thứ tôi đi tìm mấy năm rồi.”
Câu nói bật ra không hề có trong giáo án. Nó là cảm giác thật của một người vừa chạm tay vào mảnh ghép mà mình đã loay hoay tìm rất lâu mà không gọi được tên. Tôi ngồi thần ra một lúc sau buổi dạy. Và tôi nghĩ mình nên viết lại chuyện này cho bạn nghe.
Nhiều năm hỏi AI mà vẫn thấy thiếu
Tôi dùng các công cụ AI từ khá sớm trong công việc làm YouTube. Ban đầu thấy mê lắm. Hỏi gì cũng có câu trả lời, viết gì cũng ra chữ.
Nhưng dùng lâu, một cảm giác khó chịu cứ lớn dần.
Mỗi lần mở lên hỏi, tôi lại phải giải thích lại từ đầu. Tôi làm kênh faceless (không lộ mặt), nhắm khán giả nước ngoài, gu nội dung thế này, tệp người xem thế kia… Nói xong xuôi thì mới hỏi được câu chính. Hôm sau quay lại, nó quên sạch. Lại kể lại từ đầu.
Tệ hơn, câu trả lời nhận về thường chung chung. Đúng thì có đúng, nhưng nhạt. Nó không mang gu của tôi, không có cái chất mà tôi mất mười năm mới có. Tôi hay nói vui với học viên, có những công cụ chung chung là “thằng bịa nhất trần đời” — hỏi cái gì nó cũng trả lời trơn tru, nghe rất xuôi tai, mà lắm khi sai. Bạn cầm về xài không kiểm lại là dính đòn.
Tôi cứ nghĩ vấn đề nằm ở việc mình chưa tìm được công cụ đủ xịn. Hóa ra không phải.
“Bộ não thứ 2” — thứ tôi thực sự cần
Cái tôi thiếu không phải một công cụ thông minh hơn. Cái tôi thiếu là một nơi để AI nhớ giùm mình — nhớ đúng cách mình nghĩ.
“Bộ não thứ 2” nói cho mộc, là một hệ thống ghi chép do AI duy trì. Nhưng điểm khác biệt nằm ở chỗ: mình nạp dần vào đó kiến thức và kinh nghiệm của chính mình. Từng bài học, từng lần vấp, từng cái gu chọn ngách, từng cách mình đặt tiêu đề cho hợp khán giả Mỹ. Nạp mãi, nạp mãi. Đến một lúc, nó bắt đầu trả lời theo đúng cách nghĩ của tôi. Đúng gu tôi. Đúng chất tôi.
Nó dần thành một bản sao của não mình.
Điều này khác hẳn kiểu tra cứu thông thường. Kiểu cũ, mỗi lần cần là đi tìm lại từ đầu, tìm xong rồi thôi, chẳng đọng lại gì. Còn bộ não thứ 2 thì tích lũy. Tôi hay ví nó với lãi kép: mỗi thứ mới nạp vào không thay thế cái cũ, mà làm dày thêm cái cũ. Hôm nay một chút, tháng sau một chút, một năm sau nhìn lại thấy nó đã thành một khối tài sản.
Với người làm nội dung như tôi, thứ này quý ở chỗ đó. Không phải vì nó giúp tôi ra view hay ra tiền — tôi phải nói thẳng, không công cụ nào làm được chuyện đó thay bạn. Nó quý vì nó giữ được cái chất riêng của mình, để mình làm việc bền hơn, đỡ phải gồng mình nhớ tất cả trong đầu.
Bài học lớn nhất: kiến thức phải “từ não mình ra”
Đây là phần tôi muốn bạn nhớ nhất, vì tôi từng làm sai và trả giá.
Có giai đoạn tôi tham. Tôi bắt AI làm hộ luôn cả phần suy nghĩ. Chọn ngách nào, đi hướng gì, tôi cũng quăng cho nó quyết. Kết quả là gì? Vừa tốn tiền, mà hệ thống thì loạn. Cái nó nạp vào là suy nghĩ của nó, không phải của tôi. Nạp một mớ như thế vào “bộ não thứ 2”, chẳng khác gì đổ nước lã vào bình rượu quý.
Tôi rút ra một nguyên tắc, và giờ tôi dạy học viên đúng như vậy: phần tư duy, mình phải tự làm trước. Tự chọn ngách. Tự chọn hướng đi. Tự nghĩ cho ra cái đã. Rồi mới nạp cái đó vào hệ thống.
AI chỉ là phần mở rộng của trí nhớ. Nó không thay được trí thông minh. Não thật của bạn vẫn là nơi chốt cuối cùng.
Nghe thì đơn giản, nhưng tôi mất mấy năm mới thấm. Mấy năm đầu làm YouTube, tôi tự mò, thất bại, rồi ôm một khoản nợ một tỷ đồng. Mãi tới 2021 tôi mới làm lại tử tế, 2022 mới bắt đầu có kết quả, rồi lặng lẽ trả hết nợ trong những năm sau đó. Cả hành trình ấy dạy tôi một điều: không có đường tắt cho phần tư duy — tay nghề phải lớn lên theo từng bậc. Công cụ có thể đỡ tay đỡ chân, nhưng cái đầu thì vẫn phải là của mình.
Càng nói chuyện với nó, nó càng khôn
Có một chuyện thú vị. Bộ não thứ 2 này càng dùng càng “khôn” lên.
Không phải vì nó tự giỏi. Mà vì mình càng trao đổi, càng phản biện với nó, thì nó càng hiểu mình. Ban đầu nạp vào lưa thưa vài mối, rời rạc. Nhưng cứ kiên trì, tự nó bắt đầu nối các mối lại với nhau, dày dần lên, thông minh dần lên. Giống như một mối quan hệ vậy — quen lâu thì hiểu ý.
Tôi thích cái cảm giác đó. Cảm giác mình không làm việc một mình, mà có một người bạn đồng hành nhớ giùm mình mọi thứ, và ngày càng hiểu mình hơn.
Vài lời cuối
Viết đến đây, tôi lại nhớ câu buột miệng hôm nọ. “Cái thứ tôi đi tìm mấy năm rồi.” Đúng là vậy thật.
Nếu bạn cũng đang làm nội dung, đang làm YouTube, hay đơn giản là hay dùng AI mà cứ thấy thiếu thiếu — có lẽ thứ bạn thiếu cũng giống thứ tôi từng thiếu. Không phải công cụ xịn hơn, mà là một chỗ để lưu lại chất riêng của chính mình.
Bạn không cần bắt đầu to tát. Cứ tập thói quen ghi chép lại cùng AI mỗi ngày một chút, bằng chính suy nghĩ của bạn — song song đó vẫn rèn kỹ thuật dựng video cho chắc tay. Lâu dần bạn sẽ hiểu tôi nói gì.
Tôi vẫn đang đi trên con đường này, và tôi sẽ kể tiếp những gì mình học được ở phuc.vn. Nếu thấy hữu ích, bạn ghé đọc cùng tôi nhé. Tôi là Phúc — và tôi tin thứ đáng giá nhất bạn xây được không nằm trong công cụ nào cả, mà nằm trong cái đầu của chính bạn.
