Có một nghịch lý người mới ít chịu tin: trên YouTube, càng cố sáng tạo sớm thì càng dễ trượt. Những người đi trước thắng không phải nhờ nghĩ ra thứ chưa ai làm, mà nhờ sao chép công thức đã được thị trường chứng minh, làm cho nhuyễn tay, rồi mới sáng tạo. Short bên dưới nói gọn điều đó, còn bài này đi vào chi tiết: sao chép phần nào, ranh giới ở đâu và khi nào bạn được phá khung.
Vì sao cố sáng tạo sớm lại hại kênh mới
Người mới chưa hiểu thị trường, nên “sáng tạo” phần lớn là đoán mò: đổ thời gian vào thứ chưa ai xác nhận có người xem. Trong khi đó khán giả đã bỏ phiếu rất rõ bằng lượt xem cho những công thức đang thắng. Bỏ qua chúng để tự nghĩ cái mới là tự làm khó mình từ vạch xuất phát.
Tôi từng như vậy. Dân đồ hoạ, rành dựng video, tôi vẫn mất nhiều năm đầu làm YouTube không ra kết quả vì làm theo gu mình. Bài học tôi rút ra và vẫn nhắc học viên: kênh chưa có view thì đừng tự sáng tạo. Hãy chọn một video đối thủ đang thắng và đi theo nó từ đầu đến cuối.
Sao chép công thức khác ăn cắp nội dung ở đâu
Sao chép ở đây không phải lấy video người khác đăng lại. Tôi định nghĩa gọn: tìm thứ đã viral trong quá khứ rồi làm mới lại. Thứ bạn chép là công thức, gồm:
- Cấu trúc ảnh thăm (thumbnail): bố cục, loại chủ thể, cảm xúc, màu chủ đạo. Bạn tự làm ảnh của mình theo cấu trúc đó, không lấy nguyên ảnh người khác.
- Kiểu tiêu đề: khung câu, từ khoá, cảm xúc.
- “Cái móc” của video: mở bài vào thẳng, âm thanh gốc, cách kể, góc máy, nhịp dựng.
Thứ không chép là vật thể và nội dung cụ thể. Học cách người ta mở bài bằng tiếng động, chứ không quay y hệt cùng con vật, cùng đồ vật, cùng lời thoại. Nội dung và thời lượng nên khác đối thủ, dài hơn hoặc ngắn hơn khoảng một phần năm, để video có tệp người xem riêng. Có một cách làm tôi hay dùng: câu chuyện giữ nguyên khung, bối cảnh đổi khác. Ý này tôi viết thêm trong bài đừng tìm cái mới, hãy làm mới cái đã viral trong quá khứ.
Ranh giới khi sao chép công thức: đừng bước qua
Phần này tôi nói kỹ vì nó liên quan trực tiếp tới sự sống của kênh.
- Không đăng bản y hệt cùng ngôi kể. Làm lại một video phổ biến của đối thủ mà giữ nguyên cách kể là con đường dẫn tới lỗi nội dung sử dụng lại, nặng thì mất kênh. Nếu triển khai lại một video đã thắng, ít nhất phải đổi ngôi kể: từ “5 điều” sang câu chuyện của một nhân vật, hay sang cuộc đối thoại.
- Không dùng hình, nhạc của người khác khi chưa có quyền. Công thức thì học được, tài sản của người khác thì phải có giấy phép hoặc mua.
- Giữ nguyên tắc phần lớn. Phần lớn nội dung trên kênh phải là của mình và không vi phạm. Tôi giải thích nguyên tắc này trong bài nguyên tắc phần lớn trên YouTube.
Chính sách YouTube có thể thay đổi. Trước khi làm hàng loạt, bạn nên tự đọc lại chính sách về nội dung sử dụng lại và bản quyền.
Giai đoạn Shu: làm theo cho đến khi nhuyễn tay
Tinh thần này nằm trong phương pháp học Shu-Ha-Ri, ba giai đoạn: Shu là tuân thủ, Ha là phá khung, Ri là tự do sáng tạo. Người mới thất bại phần lớn vì học bề nổi, lấy mỗi thứ một ít rồi tự chế, thay vì sao chép đúng quy trình của người đi trước. Tôi viết riêng về phương pháp Shuhari và công thức sao chép để thắng trên YouTube.
Nghe thì dễ, làm mới thấy khó. Tôi hay nói trong lớp: sáng tạo thì rất dễ, học theo mới khó. Có học viên kênh bảy video gần như không có view, tôi giao bài tập làm lại một video giống đối thủ đến từng phút để luyện tay, chỉ được thay nhạc nền. Làm xong anh tự nhận ra bắt chước trọn vẹn khó hơn bắt chước tám phần rất nhiều, và video cũ của mình còn dở hơn mình tưởng. Đó là bài tập để học, không phải bản để đăng.
Một câu khác tôi rất tin: không sợ người làm một nghìn video, chỉ sợ người làm một video một trăm lần. Video đầu tốn thời gian nhất vì đó là lúc bạn tìm ra quy trình. Làm lại đến khi rập khuôn thì các video sau mới đều tay.
Khi nào bạn được sáng tạo
Sao chép không phải để chép mãi. Mục đích thật là tìm ra tuyến nội dung thắng. Khi đã có, bạn chuyển sang giai đoạn khác:
- Kênh đã có view thì thôi nhìn đối thủ làm khuôn chính. Phân tích video nhiều view nhất và tạo đà tốt nhất của chính mình, lấy nó làm công thức.
- Đánh thẳng vào tuyến đang thắng, đừng lan man sang tuyến khác. Nhảy tuyến liên tục là cách mất đề xuất nhanh nhất.
- Sáng tạo bằng cách làm mới cái đã thắng: đổi bối cảnh, ghép hai yếu tố đang lên, tìm góc ít người khai thác trong ngách.
Quy trình không phải thứ giữ cứng mãi. Tuân thủ mãi không đổi thì cũng đến lúc đi xuống. Nhưng chỉ người đã tuân thủ đủ lâu mới đủ tư cách phá, còn người chưa từng làm đúng mà “phá” thì thường chỉ là ảo giác giỏi. Khi đến lúc tìm góc mới, bạn đọc thêm cách tìm khoảng trống ý tưởng trong ngách đông.
Câu hỏi thường gặp
Sao chép công thức có bị YouTube phạt không?
Học cấu trúc, kiểu tiêu đề, cách kể thì không phải vi phạm. Thứ dễ bị xử lý là đăng lại nội dung, hình, nhạc của người khác, hoặc làm bản y hệt không thêm giá trị gì.
Nên sao chép bao nhiêu video trước khi tự làm?
Không có con số cứng. Mốc tốt là khi kênh bắt đầu có view tự nhiên và bạn đã có video thắng của riêng mình để làm khuôn.
Sao chép thì kênh có mất bản sắc không?
Không, nếu bạn chép khung chứ không chép ruột. Chất liệu, giọng kể, bối cảnh của bạn vẫn là thứ làm kênh khác đi.
Muốn tập sao chép công thức đúng cách trên một kênh thật, có người soi từng bước, bạn có thể thử bot phỏng vấn thử thách xây kênh. Đây là thực hành có hướng dẫn, không hứa ra tiền hay ra view.
