Có một buổi tối năm 2020, tôi ngồi nhìn cái kênh YouTube của mình: hơn hai trăm video, đủ thể loại, từ review công nghệ tới vlog đời sống, xen lẫn vài clip dạy học. Lượt xem lẹt đẹt. Trong ví thì trống, ngoài kia là khoản nợ cứ mỗi tháng lại nặng thêm. Tôi từng nghĩ làm nhiều, làm rộng thì xác suất trúng sẽ cao. Hóa ra tôi sai. Sai theo cái kiểu mà phải mất mấy năm và gần một tỷ đồng nợ tôi mới chịu hiểu.
Bài này tôi viết để bạn không phải đi lại con đường vòng đó.
Sai lầm lớn nhất của người mới: chọn ngách quá rộng
Trên YouTube, tôi hay nói với học viên rằng có khoảng mười lăm chủ đề lớn thực sự kiếm ra tiền — sức khỏe, tài chính, công nghệ, giải trí, kiến thức, thiếu nhi, và vài mảng nữa. Nghe thì to tát, nhưng vấn đề nằm ở chỗ ai cũng nhìn thấy mười lăm cái chủ đề ấy. Và người mới, gần như luôn luôn, lao thẳng vào giữa cái chủ đề to nhất.
Tôi từng như vậy. “Tôi làm về công nghệ.” Nghe oai. Nhưng “công nghệ” là gì? Là cả một đại dương có hàng triệu kênh, trong đó có cả những ông lớn ngân sách khủng, ê-kíp cả chục người. Bạn — một mình, một chiếc điện thoại, vài trăm nghìn trong túi — chen vào đó thì chìm nghỉm là chuyện đương nhiên. Không phải vì bạn kém. Mà vì bạn đứng nhầm chỗ.
Tôi hay ví chủ đề như một cái bánh pizza. Cả cái bánh là chủ đề. Người mới nhìn cái bánh to đùng rồi bảo: tôi muốn ăn cả cái. Kết quả là chẳng cầm nổi miếng nào.
Bước ngoặt: khi tôi chịu thu nhỏ ngách lại
Năm 2021, tôi làm lại từ đầu. Lần này tôi ép mình làm một việc trái với bản năng tham lam: cắt nhỏ.
Thay vì “cả cái bánh”, tôi lấy một miếng — đó là ngách. Rồi trong miếng đó, tôi lại lấy một góc nhỏ hơn nữa — đó là ngách trong ngách. Song song, tôi đổi luôn đối tượng khán giả: không làm cho người Việt nữa mà nhắm khán giả nước ngoài, làm kênh faceless (không lộ mặt) hướng tới người xem Mỹ, Anh, Đức, Nhật — nơi tiền quảng cáo trên mỗi nghìn lượt xem cao hơn hẳn.
Càng nhỏ, tôi càng dễ thở. Ít người tranh cùng cái góc đó. Thuật toán dễ hiểu tôi đang phục vụ ai nên dễ đề xuất hơn. Và quan trọng nhất: khán giả tìm đến đúng thứ họ muốn thì họ ở lại, họ trung thành. Từ 2022 mọi thứ bắt đầu chạy. Từ 2022 đến 2026, tôi trả hết khoản nợ một tỷ. Không phải vì tôi giỏi hơn phiên bản 2020 — mà vì cuối cùng tôi đứng đúng chỗ.
Cách bóc tách một chủ đề thành ngách rồi ngách trong ngách không khó, nhưng phải làm ra giấy và làm có phương pháp, chứ không thể ngồi nghĩ trong đầu.
“Ngách càng nhỏ, cơ hội càng lớn” nghĩa là gì
Nghe hơi ngược đời. Nhỏ hơn mà cơ hội lớn hơn?
Đúng vậy. Vì cơ hội của bạn không nằm ở chỗ đông người, mà ở chỗ bạn có thể trở thành người đáng nhớ nhất trong một góc cụ thể. Trong một cái hồ to, bạn là con cá nhỏ vô danh. Trong một cái ao nhỏ, bạn là con cá mà mọi người đều biết tên.
Một góc nhỏ, rõ ràng, ít người làm sẽ cho bạn ba thứ mà cái ngách rộng không bao giờ cho: dễ được thuật toán đề xuất, dễ xây tệp khán giả trung thành, và dễ trở thành cái tên đầu tiên người ta nghĩ đến khi cần thứ bạn làm.
Đây chính là bài học tôi đặt ở Ngày 1 của khóa “3 Ngày Thực Chiến”. Vì nếu định vị sai từ đầu, mọi công sức quay dựng phía sau đều đổ sông đổ biển.
Sao chép để làm mới — không phải ăn cắp
Nhiều bạn nghe “chọn ngách nhỏ” rồi hoảng: nhỏ thế thì lấy đâu ra ý tưởng nội dung?
Câu trả lời của tôi hơi thẳng: bạn không cần sáng tạo từ con số không. Bạn cần biết sao chép đúng nghĩa.
Sao chép ở đây không phải bê nguyên video người ta về đăng lại — cái đó là ăn cắp, là vi phạm bản quyền, và YouTube xử rất nặng. Sao chép đúng nghĩa là: tìm những nội dung đã từng viral trong quá khứ ở đúng cái ngách nhỏ của bạn, phân tích xem vì sao nó thắng, rồi làm mới — biến tấu bằng cách kể của mình, chất liệu của mình, góc nhìn của mình. Cùng một công thức đã được thị trường chứng minh, nhưng khoác chiếc áo mới. Đó là con đường an toàn và nhanh nhất cho người mới.
Đừng chọn ngách một mình trong đầu
Điều tôi tiếc nhất khi nhìn lại năm năm đầu, không phải là mất tiền. Mà là tôi loay hoay một mình quá lâu. Chọn ngách trong đầu, tự tưởng tượng, tự thuyết phục bản thân — rồi tự sai.
Chọn ngách là việc cần làm ra giấy, làm có phương pháp, và tốt nhất là làm cùng người đi trước cùng một nhóm người đang làm thật. Nếu bạn muốn bắt tay vào một cách nghiêm túc, tôi có mở thử thách “7 Ngày Tìm ngách” trên nền tảng ymm.vn — bảy ngày, mỗi ngày một việc nhỏ, để bạn đi từ “cái bánh” xuống tới cái góc cụ thể của riêng mình. Tôi không hứa nó sẽ ra view hay ra tiền cho bạn — điều đó phụ thuộc vào chính bạn. Tôi chỉ mời bạn ngồi xuống làm cho tới nơi, như một người anh rủ em cùng xắn tay. Bạn có thể ghé xem tại ymm.vn.
Lời cuối
Nếu hôm nay bạn đang thấy kênh mình mãi không nhúc nhích, hãy thử hỏi mình một câu tôi ước mình đã hỏi sớm hơn: mình đang cố ăn cả cái bánh, hay đang tập trung vào một góc nhỏ mà mình có thể là số một?
Thu nhỏ lại. Đi sâu vào. Cơ hội của bạn lớn hơn bạn nghĩ — nó chỉ đang nằm ở một góc mà số đông chưa chịu nhìn.
Nếu bài này chạm được bạn, hãy theo dõi tôi ở phuc.vn và kết nối để tôi biết bạn đang làm ngách nào. Tôi đọc hết. Và tôi luôn thích thấy một người nữa dám đứng đúng chỗ.
— Phúc
